Yükleniyor...

Muris Muvazaası Nedir? Şartları, İspatı Ve Hukuki Süreçler

Muris Muvazaası Nedir? Şartları, İspatı ve Hukuki Süreçler

Muvazaa genel tanımıyla, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacı ile kendi gerçek iradelerine uymayan ve aralarında hüküm ile sonuç doğurmayan bir görünüş yaratmak hususunda anlaşmalarıdır. Muris muvazaası ise Yargıtay içtihatlarında niteliği itibariyle "nispi (mevsuf-vasıflı) muvazaa türü" olarak kabul edilmektedir. Bu muvazaa türünün bünyesinde iki farklı sözleşmenin yer alması, onun nisbi muvazaa niteliğini ortaya koymaktadır.

Muris muvazaası kanunlarda ayrıca düzenlenmemiş olup, temel hukuki kaynağını 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı oluşturmaktadır. Bu işlemde mirasbırakan, tapulu taşınmazını devretme iradesine sahip olmakla birlikte, diğer mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla gerçek bağışlama iradesini gizlemektedir. Tapuda yapılan resmi işlemde ise mirasbırakanın iradesi gerçeğe aykırı biçimde satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi şeklinde gösterilmektedir.

Bu kapsamda iki farklı hukuki işlem ortaya çıkmaktadır:

  • Görünürdeki işlem olan satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi, tarafların gerçek iradelerini yansıtmadığı için muvazaa nedeniyle geçersiz kabul edilmektedir.

  • Gizli işlem olan bağış sözleşmesi ise, taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin resmi şekilde yapılması zorunluluğuna (TMK m. 706, TBK m. 237 ve 2644 sayılı Tapu Kanunu m. 26) rağmen resmi şekil şartından yoksun bulunduğundan geçersizdir.

Muris Muvazaasının Ayırt Edici Unsuru: Mal Kaçırma Amacı

Muris muvazaasını diğer nispi muvazaa türlerinden ayıran en temel unsur, işlemin mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yapılmış olmasıdır. Mirasbırakanın mal kaçırma amacı bulunmadığı takdirde 01.04.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanamamaktadır. Temlikin gerçek yönü bağış dahi olsa, mirasçılardan mal kaçırma kastının ayrıca kanıtlanması hukuki bir zorunluluktur. Örneğin, yaşlı mirasbırakanın uzun süredir evli olduğu eşini güvenceye alma saiki tek başına mal kaçırma kastı olarak değerlendirilmemektedir.

Yargıtay kararlarına göre, mirasbırakanın asıl iradesi ve amacının aydınlatılmasında şu objektif olgular dikkate alınmaktadır:

  • Ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimleri ile olayların olağan akışı değerlendirilmelidir.

  • Mirasbırakanın taşınmazı devretmesinde satış, para ihtiyacı, geçim durumu veya tedavi gereksinimi gibi haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

  • Taşınmazı devralan davalı kişinin alım gücünün bulunup bulunmadığı tespit edilmelidir.

  • Sözleşmedeki satış bedeli ile devir tarihindeki gerçek değer arasındaki fark incelenmelidir. Ancak akitte gösterilen bedel ile gerçek değer arasındaki fark tek başına temlikin muvazaalı olduğunu ispatlamaya yeterli değildir.

  • Mirasbırakan ile taraflar arasındaki beşeri ve ailevi ilişkiler ile mirasbırakan ve davacı mirasçılar arasında husumet bulunup bulunmadığına bakılmalıdır.

  • Devredilen malın mirasbırakanın tüm malvarlığına oranı tespit edilmeli ve terekede mal kalıp kalmadığı araştırılmalıdır.

  • Devir işleminin ardından taşınmazın kim tarafından kullanılmaya devam edildiği ve zilyetliğin kimde olduğu belirlenmelidir. Tasarruf zincirinde ara malik kullanılıp kullanılmadığı incelenmelidir.

İstisnai Durumlar: Denkleştirme ve Bakım Sözleşmeleri

Mirasbırakanın sağlığında tüm mirasçıları kapsayan ve hak dengesini gözeten kabul edilebilir bir paylaştırma yapmış olması hâlinde mal kaçırma kastından söz edilememektedir. Yargılamada, asıl iradenin denkleştirme mi yoksa mal kaçırma mı olduğunun tespiti önem arz etmektedir.

Ölünceye kadar bakma sözleşmeleri açısından da özel kriterler mevcuttur. Bu sözleşme ivazlı bir akittir ve bakım alacaklısının sözleşme anında özel bakım ihtiyacı içinde olması zorunlu tutulmamaktadır. Ancak bakım borcu karşılığında devredilen malvarlığının makul sınırı aşması, mirasbırakanın tüm malvarlığını devretmesi ve mirasçılardan mal kaçırma kastının bulunması durumlarında sözleşme muvazaalı kabul edilmektedir.

Dava Şartları, İspat Yükü ve Zamanaşımı

Muris muvazaası nedeniyle açılan tapu iptali ve tescil davasını, saklı pay sahibi olup olmadığına bakılmaksızın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar açabilmektedir. Davacı mirasçı bu davayı mirasbırakanın halefi sıfatıyla değil, doğrudan kendi miras hakkına dayanarak açmaktadır.

Süre yönünden genel kural, muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı davaların herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabilmesidir. İşlemin muvazaalı olması hâlinde, üzerinden zaman geçmesi işlemi geçerli hale getirmemektedir ve davanın uzun süre sonra açılması tek başına hakkın kötüye kullanılması sayılamaz. Ancak kadastro işlemlerinin kesinleştiği taşınmazlar için 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 12/3. maddesi uyarınca özel bir hak düşürücü süre uygulanmaktadır. Kadastro tutanaklarının kesinleştiği tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra, kadastrodan önceki temlik sebeplerine dayanılarak muvazaa davası açılamamaktadır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca bu davalarda ispat yükü davacı mirasçıya aittir. Davacı taraf, temlikin muvazaalı olduğunu ve terekeden mal kaçırma amacıyla gerçekleştirildiğini ispatla yükümlüdür. Davacı mirasçılar, sözleşmenin tarafı olmayıp üçüncü kişi konumunda olduklarından, iddialarını resmi veya yazılı delile bağlı kalmaksızın tanık dâhil her türlü delille kanıtlayabilme hakkına sahiptir. Ancak taraflarca hazırlama ilkesi gereği, tarafların tanık listelerinde yer almayan kişilerin mahalli bilirkişi sıfatıyla dinlenerek beyanlarının hükme esas alınması hukuka aykırı bulunmaktadır. Gerekli hallerde davacılar, terditli (kademeli) olarak tenkis talebinde de bulunarak haklarını güvence altına alabilmektedir.

Hak kaybı yaşamamanız için profesyonel bir gayrimenkul avukatından destek almanızı şiddetle tavsiye ediyoruz.

Av. Mustafa GÜNDOĞDU


Bu web sitesi ve içindeki bilgiler ve materyaller sadece bilgilendirme amaçlı olup, bunların tamamına veya bir kısmına dayanılarak yapılan işlemlere, eylemlere ve bunların sonuçlarına ilişkin hiçbir sorumluluk kabul edilmez. Söz konusu bilgilerin aktarılması ile hiçbir şekilde kullanıcılar ve web tarayıcıları ile Av. Mustafa GÜNDOĞDU arasında bir avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmayacaktır. Müvekkiller veya okuyucular hiçbir şekilde, mevcut duruma ve özelliklerine ilişkin olarak uygun hukuki veya başka herhangi bir profesyonel görüş almadan, GÜNDOĞDU HUKUK DANIŞMANLIK & ARABULUCULUK BÜROSU web sitesinde yer alan herhangi bir hususa dayanarak bir eylemde bulunmamalıdır. 

GÜNDOĞDU HUKUK DANIŞMANLIK & ARABULUCULUK BÜROSU, bu web sitesi aracılığıyla ulaşılan üçüncü kişilere ait içeriklerden hiçbir şekilde sorumlu değildir.